Lịch sử áo dài của phụ nữ Việt Nam

211 Lượt xem

Áo dài – một trong những nét đặc trưng của văn hóa Việt Nam, thể hiện vẻ đẹp của người phụ nữ Việt – một vẻ đẹp vừa gợi, cuốn hút vừa kín đáo, thanh lịch. Nhưng ít ai biết tà ào dài Việt có từ bao giờ? Bài viết dưới đây sẽ phần nào gợi mở cho câu hỏi trên.

Áo dài của phụ nữ Việt gắn liền với lịch sử của dân tộc Việt Nam, đó là lịch sử hàng nghìn năm. Chẳng vậy mà trên trống đồng, hình ảnh người Việt mặc một loại y phục dài đến chân, xẻ tà hai bên tạo hai tà trước sau. Phải chăng đấy là những đường nét sơ khai của chiếc áo dài ngày nay?

Hình ảnh người Việt mặc trang phục gần giống áo dài trên trống đồng Đông Sơn

Vào thế kỉ XVII, áo tứ thân xuất hiện gồm có bốn mảnh vải (hai mảnh của thân sau và hai mảnh của thân trước) dài từ cổ xuống qua đầu gối chân khoảng 20-30cm, được ghép lại với nhau, hai mảnh của thân sau được nối lại tạo một tà áo, còn hai mảnh của thân trước không nối mà có thể buộc lại với nhau để tiện cho công việc lao động của người phụ nữ.

Áo tứ thân của phụ nữ Việt 

Dưới thời nhà Nguyễn, áo năm thân xuất hiện, được phụ nữ Đàng Trong (miền Trung) mặc nhiều và dần dần phổ biến trong cả nước. Đây là loại áo được may từ năm mảnh vải: mỗi thân trước và thân sau, được may nối lại với nhau dọc theo sống áo, thêm một mảnh vải nhỏ ở bên phải, phía trong thân trước. Áo dài năm thân có cổ đứng cao, cài khuy kín, mặc với quần dài (không mặc yếm và váy dài như áo tứ thân). Có thể thấy những chi tiết này rất giống với các chi tiết của chiếc áo dài ngày nay. Nhiều ý kiến cho rằng chính chiếc áo năm thân đã định hình rõ nét nhất cho chiếc áo dài ngày nay của phụ nữ Việt.

Áo năm thân (Thời nhà Nguyễn)

Vào đầu thế kỷ XX, khi văn hóa phương Tây bắt đầu được dung nạp vào Việt Nam, xu hướng thời trang mới của người Việt bắt đầu có những chuyển biến, tạo nên những mốc quan trọng trong lịch sử biến đổi của chiếc áo dài: áo dài Lemur, áo dài Lê Phổ, áo dài giác lăng, áo dài chít ben,…

Áo dài Lemur của họa sĩ Cát Tường

Áo dài Lemur được cải biến từ áo ngũ thân do họa sĩ Cát Tường (Lemur là tên tiếng Pháp của họa sĩ) sáng tạo vào năm 1939. Áo dài Lemur chỉ có hai vạt trước và sau, vạt trước dài chấm đât, áo được may ôm sát cơ thể, tay thẳng và có viền nhỏ. Khuy áo được mở sang bên sườn nhằm nhấn thêm vẻ nữ tính, kiểu áo này thịnh hành đến 1943 thì bị lãng quên.

Áo dài Lê Phổ 

Cũng vào những năm 1930-1940, trên nền tảng chiếc áo năm thân, họa sĩ Lê Phổ làm cho chiếc áo trở nên nhẹ nhàng, vừa vặn, thanh mảnh hơn, nhưng vẫn giữ được vẻ nền nả, kín đáo của phụ nữ Việt Nam. Ông giữ lại nhiều chi tiết của chiếc áo năm thân như phần cổ áo cài khuy, tay áo thẳng, nhưng khác biệt ở phần thân áo bớt rộng và ôm hơn, chất liệu vải mềm mại tạo dáng áo thướt tha.

Áo dài Trần Lệ Xuân

Áo dài giác lăng

Vào những năm 1950, phong trào áo dài chít eo, ôm sát thân, xẻ eo cao trên cạp quần, có khuynh hướng tôn những đường cong hấp dẫn của phụ nữ, nhất là ở phần ngực và eo, nổi bật nhất là áo dài Trần Lệ Xuân, hay áo dài bà Nhu. Đến những năm 1960, xuất hiện kiểu áo dài với tay giác lăng (tay cắt xéo ở phần nách), được gọi là áo dài giác lăng, cũng góp phần giúp tôn vẻ đẹp của người phụ nữ. Phần tay áo giác lăng đã giải quyết được khuyết điểm bị nhún, nhăn hay phần thừa của những kiểu áo dài trước đó.

Áo dài  của họa sĩ Sĩ Hoàng

Những năm 1990, xuất hiện một làn sóng mới với các thiết kế áo dài vẽ của họa sĩ Sỹ Hoàng – áo dài Sĩ Hoàng. Đây là bước cải tiến mới, góp phần làm cho chiếc áo dài trở nên lạ mắt, đặc sắc và thẩm mỹ hơn bởi các hình vẽ trên nền vải trơn truyền thống. Đến những năm 2000, rộ lên những kiểu áo dài mang phong cách mới của các nhà thiết kế trẻ như: áo dài Võ Việt Chung, áo dài Liên Hương, áo dài Việt Hùng.

Áo dài của nhà thiết kế Võ Việt Chung

Áo dài của nhà thiết kế Việt Hùng

Những năm gần đây, xuất hiện thêm áo dài cách tân với đủ kiểu dáng mới lạ. Áo dài cách tân thường cách điệu với tà áo ngắn trên đầu gối, kết hợp với quần thun ôm, quần jean, hay quần tây ống ôm, nhỏ. Bên cạnh đó, còn có xu hướng kết hợp chiếc khăn vấn, mặc với váy rộng, xòe, ngắn giống như kết hợp với áo tứ thân.

Áo dài cách tân

Cho tới nay, chiếc áo dài của phụ nữ Việt Nam định hình rõ nét, vừa đẹp vừa thanh lịch, giản dị nhưng sang trọng, phù hợp với nhiều điều kiện, nhiều tầng lớp người, vừa kết hợp được yếu tố truyền thống lẫn yếu tố hiện đại, phản ảnh được bản sắc văn hóa của dân tộc, đáp ứng được nhu cầu thẩm mỹ ngày càng cao của thời đại. Có lẽ cũng chính vì vậy mà áo dài sống mãi với thời gian và còn là một trong những trang phục dân tộc được mặc phổ biến, không phải chỉ có những dịp trọng đại mới mặc như Kimono của Nhật hay Hanbok của Hàn Quốc.